ویتامین D و دیابت نوع ۱: آیا مصرف ویتامین D به بهبود کنترل دیابت نوع ۱ کمک می‌کند؟

دیابت نوع ۱ و مکانیسم بیماری

دیابت نوع 1 یک بیماری خودایمنی است و بدن با حمله کردن به سلول‌های تولید کننده انسولین، اقدام به از بین بردن آنها می‌کند.

در دیابت نوع 1:

• سیستم ایمنی به سلول‌های تولیدکننده انسولین حمله می‌کند و آن ها را از بین میبرد،
• تولید انسولین به مرور قطع می‌شود و سلول‌ها نمی‌توانند از قند موجود در خون برای مصرف انرژی استفاده کنند
• قند خون افزایش پیدا می‌کند و عوارض ناشی از افزایش قند خون ظاهر میشود.

در دیابت نوع 1 عوامل مختلفی تاثیرگذارند که شامل:

• ژنتیک
• عوامل محیطی
• عفونت‌ها
• وضعیت ایمنی بدن

هستند و این عوامل میتوانند زمینه ساز ابتلا به دیابت نوع 1 باشند.

ویتامین D به دلیل نقش کمکی در تنظیم سیستم ایمنی، به‌عنوان عامل بالقوه محافظتی مطرح شده است و به همین‌ منظور بررسی های بیشتری در خصوص نقش ویتامین D در تنظیم سیستم ایمنی بدن انجام شده است.

نقش ویتامین D در سیستم ایمنی

ویتامین D یک ماده مغذی محلول در چربی و  تنظیم‌کننده سیستم ایمنی محسوب می‌شود. ویتامین D از طریق زیر در بدن نقش آفرینی میکند:

• فعالیت سلول‌های T تنظیمی( گلبول های سفید حیاتی در سیستم ایمنی) را افزایش می‌دهد
• التهاب را کاهش می‌دهد و از بروز التهاب در بدن جلوگیری میکند
• پاسخ خودایمنی را تعدیل می‌کند و از حمله های بیش از حد به سلول های بدن توسط سیستم ایمنی خود فرد، جلوگیری میکند.

کمبود ویتامین D باعث فعال شدن سیستم های خود ایمنی در بدن میشود.

ارتباط کمبود ویتامین D با دیابت نوع ۱

کمبود ویتامین D در افراد غیر دیابتی، میتواند با خطرات متعددی همراه باشد مانند ریسک پوکی استخوان، شکستگی های متعدد و غیره، اما در مورد دیابت نوع 1 موارد دیگری نیز در همین موضوع گزارش شده است.

مطالعات نشان داده‌اند:

• شیوع کمبود ویتامین D در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ بالاست
• سطح پایین ویتامین D با عملکرد ضعیف سلول بتا (سلول های تولید کننده انسولین) مرتبط است

با وجود نتایج بدست آمده از این مطالعات، هنوز رابطه علت و معلولی قطعی تایید نشده است.

تاثیر مصرف ویتامین D بر کنترل قند خون

علاوه بر نتایج بدست آمده از مطالعات فوق، مطالعات دیگری نیز وجود دارند که نشان می‌دهند:

• مکمل ویتامین D ممکن است، در بهبود کنترل سطح قند نقش داشته باشد
• ممکن است نیاز به انسولین کمی کاهش یابد
• احتمال افزایش حساسیت به انسولین و واکنش بهتر بدن به آن نیز وجود دارد

آیا ویتامین D از ابتلا به دیابت نوع ۱ پیشگیری می‌کند؟

در این زمینه مطالعاتی صورت گرفته و مشاهداتی نشان داده اند که:

• مصرف مکمل در کودکی، ممکن است، خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ را کاهش دهد

اما باید در نظر گرفت که:

• هنوز کارآزمایی‌های تصادفی کافی که تائید کننده قطعی این موضوع باشند، وجود ندارد.

بنابراین لازم است بدانید که:

ویتامین D به‌عنوان پیشگیری قطعی توصیه نمی‌شود.

جدول توصیه مصرف ویتامین D برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۱

(این جدول بر اساس راهنماهای تغذیه، اندوکرینولوژی (غدد) و مطالعات بالینی فراهم شده است)

نکته بسیار مهم: مقادیر مصرف ویتامین D برای هر فرد با توجه به شرایط او، بررسی پارامترهای آزمایش خون و مشورت با پزشک تعیین می‌شود.

منابع غذایی ویتامین D

علاوه بر منابع تکمیلی مانند مکمل های خوراکی، منابع غذایی و طبیعی، بهترین گزینه‌ی دریافت ویتامین D هستند.

برخی از مهمترین منابع طبیعی:

تاثیر ویتامین D بر التهاب ناشی از دیابت نوع ۱

همانطور که گفتیم، ویتامین D، نقش مستقیم در کنترل و کاهش التهاب بدن دارد. مطالعات نشان می‌دهند:

• التهاب مزمن در دیابت نوع ۱ وجود دارد و شایع است
• ویتامین D می‌تواند التهاب را کاهش دهد
• ممکن است از تخریب سلول بتا بکاهد

ملاحظات مصرف در کودکان مبتلا به دیابت نوع ۱

اگرچه مصرف ویتامین D در کودکان توصیه میشود اما باید ملاحظاتی را نیز در نظر داشته باشید:

• بررسی سطح ویتامین D باید با نظر پزشک صورت گیرد و بر طبق نتایج، میزان ویتامین D تجویز شود.
• مصرف منظم مکمل، در صورت کمبود، میبایست وجود داشته باشد.
• توجه به رشد استخوان در کودکان بسیار مهم است.
• در نظر داشته باشید از مصرف دوز بیش از حد جلوگیری کرده و خودسرانه اقدام به مصرف مکمل نکنید.

ملاحظات مصرف در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع 1

علاوه بر کودکان، بزرگسالان نیز باید به مواردی درباره مصرف ویتامین D توجه داشته باشند:

• کمبود ویتامین D در بزرگسالان شایع‌تر است و طبق نظر پزشک، میبایست به صورت منظم و دوره ای اندازه گیری شود.
• با افزایش سن جذب ویتامین D کاهش می‌یابد و با مشورت پزشک، باید از منابع کمکی استفاده کرد.

خطرات مصرف بیش از حد

باید بدانید که مصرف بیش از حد ویتامین D عوارض و مشکلاتی را به همراه دارد.

مصرف زیاد می‌تواند باعث:

• افزایش کلسیم خون و ایجاد رسوبات خونی
• آسیب به کلیه
• تهوع
• آریتمی قلبی(ضربان قلب نا منظم) در بلند مدت

شود.

همچنین در برخی افراد، مصرف بیش از حد ویتامین D میتواند منجر به موارد زیر شود:

• کاهش اشتها
• تشنگی شدید و تکرر ادرار
• درد معده، تغییر در الگو های دفعی به صورت یبوست یا اسهال
• دردهای عضلانی و استخوانی

به همین دلیل، اندازه گیری سطح ویتامین D خون، پیش از مصرف مکمل های آن به شکلهای مختلف اهمیت زیادی دارد.

پایش سطح ویتامین D در دیابت نوع ۱

برای بررسی سطح ویتامین دی، مطابق نظر پزشک، انجام آزمایش 25(OH)vitD به صورت دوره ای و منظم توصیه می‌شود.

راهنمای عملی برای مبتلایان به دیابت نوع ۱

اگر مبتلا به دیابت نوع 1هستید، باید در نظر داشته باشید که حتما موارد زیر را رعایت کنید:

• مصرف مکمل طبق نظر پزشک انجام شود و از مصرف خودسرانه پرهیز کنید.
• نور خورشید به میزان مناسب و کافی دریافت کنید. این موضوع به ویژه در کودکان اهمیت زیادی دارد.
• رژیم غذایی متعادل داشته باشید. در رژیم غذایی خود، از موادی استفاده کنید که حاوی ماده مغذی ویتامین D باشند.
• کنترل قند خون منظم داشته باشید. اندازه گیری قند خون، میتواند به شما نسبت به واکنش بدن به دریافت ویتامین D اطلاعات خوبی ارائه دهد.
• بررسی دوره ای و منظم سطح ویتامین Dمطابق نظر پزشک الزامیست