خوراکی‌های مضر برای افراد مبتلا به دیابت + راهنمای جامع غذاهای ممنوعه

چرا بعضی خوراکی‌ها برای افراد مبتلا به دیابت مضرتر هستند؟

در دیابت، مشکل اصلی فقط «مقدار قند» نیست؛ بلکه سرعت افزایش قند خون و ناتوانی بدن در بازگرداندن آن به حالت طبیعی است. برخی غذاها خیلی سریع به قند تبدیل می‌شوند و باعث جهش قند خون می‌شوند. این جهش‌ها فشار زیادی به سیستم تنظیم قند وارد می‌کنند؛ سیستمی که در دیابت از قبل ضعیف شده است.

عواملی که یک خوراکی را برای افراد مبتلا به دیابت مضرتر می‌کند شامل موارد زیر است:

• قند افزوده بالا
• کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده و کم ‌فیبر
• ترکیب قند با چربی‌های ناسالم
• فرآوری صنعتی و افزودنی‌ها

نکته مهم این است که واکنش بدن افراد مختلف به غذاها دقیقاً یکسان نیست. به همین دلیل است که توصیه‌های کلی باید با تجربه شخصی ترکیب شوند. گاهی غذایی که در لیست «مجاز» قرار دارد، در بدن یک فرد خاص باعث افزایش شدید قند خون می‌شود. شناخت این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند رژیم غذایی واقع‌بینانه‌تری داشته باشید.

قندهای افزوده و شیرینی‌ها؛ دشمن اصلی کنترل قند خون

اگر بخواهیم فقط یک گروه غذایی را به‌عنوان بدترین خوراکی برای افراد مبتلا به دیابت معرفی کنیم، قندهای افزوده و شیرینی‌ها تقریباً همیشه در صدر قرار می‌گیرند. این خوراکی‌ها معمولاً فاقد فیبر هستند، خیلی سریع جذب شده و باعث افزایش ناگهانی قند خون می‌شوند.

شیرینی‌ها فقط شکر ساده نیستند؛ اغلب ترکیبی از شکر، آرد سفید و چربی ناسالم هستند. این ترکیب می‌تواند هم قند خون را بالا ببرد و هم مقاومت به انسولین را تشدید کند.

نمونه‌های رایج:

• کیک و کلوچه
• بیسکویت‌های شیرین
• شکلات‌های صنعتی
• بستنی‌های آماده
• مربا، شربت و دسرهای شیرین

مصرف این خوراکی‌ها به‌خصوص به‌صورت ناشتا یا بدون همراهی پروتئین و فیبر، می‌تواند نوسانات شدید قند خون ایجاد کند. به همین دلیل، افراد مبتلا به دیابت بهتر است مصرف آن‌ها را به حداقل برسانند و اگر هم مصرف می‌کنند، آگاهانه و کنترل‌شده باشد و برای آگاهی بیشتر از واکنش بدن خود نسبت به این خوراکی ها، قند خون خود را مرتب اندازه گیری کنند. برای این کار میتوانند از دستگاههای تست قند خون یا سنسور پایش مداوم قند استفاده کنند.

نوشیدنی‌های مضر برای دیابت؛ قند پنهان در لیوان شما

نوشیدنی‌های شیرین از خطرناک‌ترین منابع قند برای افراد مبتلا به دیابت هستند، چون قند موجود در آن‌ها به‌صورت مایع وارد بدن می‌شود و تقریباً بدون مانع جذب می‌شود. این یعنی قند خون در مدت کوتاهی بالا می‌رود، بدون اینکه احساس سیری ایجاد شود.

مقایسه نوشیدنی‌ها از نظر تأثیر بر قند خون

بسیاری از افراد تصور می‌کنند آبمیوه طبیعی سالم است، اما نبود فیبر باعث می‌شود قند آن سریع جذب شود. در اغلب موارد، خوردن خود میوه (در مقدار کنترل‌شده) انتخاب بهتری از نوشیدن آبمیوه است. برای اطلاعات بیشتر، میتوانید مقاله مرتبط با میوه های مجاز در دیابت را مطالعه کنید.

نان، برنج و غلات تصفیه‌شده؛ کربوهیدرات‌هایی که باید کنترل شوند

سؤال رایج این است که آیا افراد مبتلا به دیابت باید نان و برنج را کاملاً حذف کنند؟ پاسخ به این سوال این است که مصرف این ترکیبات نباید حذف شود،  اما نوع، مقدار و ترکیب مصرف بسیار مهم است.

مقایسه کربوهیدرات غذاهای رایج

غلات تصفیه‌شده فیبر کمی دارند و سریع به قند تبدیل می‌شوند. کاهش حجم مصرف، انتخاب انواع پرفیبرتر و ترکیب آن‌ها با سبزیجات و پروتئین می‌تواند اثر منفی آن‌ها را کاهش دهد.

فست‌فودها و غذاهای سرخ‌کردنی؛ ترکیب خطرناک قند و چربی

فست‌فودها فقط به‌دلیل کربوهیدرات بالا مشکل‌ساز نیستند؛ آن‌ها معمولاً سرشار از چربی ناسالم، نمک زیاد و کالری بالا هستند. این ترکیب می‌تواند هم قند خون را بالا ببرد و هم خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهد؛ خطری که در افراد مبتلا به دیابت جدی‌تر است. با تغییر روش پخت مواد غذیی مختلف میتوان تا حد زیادی اثرات منفی آنها بر سلامتی را کاهش داد.

مقایسه روش‌های پخت

مصرف گاه‌ به‌گاه شاید فاجعه‌آمیز نباشد، اما مصرف منظم فست‌فودها می‌تواند کنترل دیابت را به ‌مرور سخت‌تر کند و در میان‌مدت، اثرات جبران ناپذیری را برای افراد، به ویژه  افراد مبتلا به دیابت به همراه داشته باشد.

گوشت‌های فرآوری‌شده و غذاهای آماده

سوسیس، کالباس و غذاهای آماده معمولاً نمک بالا، چربی ناسالم و افزودنی‌های صنعتی دارند. مصرف مداوم آن‌ها می‌تواند فشار خون و التهاب را افزایش دهد و خطر بیماری‌های قلبی را بیشتر کند. برای افراد مبتلا به دیابت، منابع پروتئینی تازه و کم‌فرآوری‌شده انتخاب امن‌تری هستند.

این مواد، به دلیل داشتن نیترات که عمدتا بیش از حد مجاز هستند، بهمراه افزودنی‌ها و نگهدارنده‌ها، میتوانند منجر به ایجاد التهاب در بدن و اختلال در کبد و متابولیسم شوند.

خوراکی‌های به‌ظاهر سالم اما قندزا

یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات، اعتماد کورکورانه به ظاهر «سالم» غذاهاست.

مقایسه قند پنهان در خوراکی‌های به‌ظاهر سالم

میوه‌ها، خشکبار و شیرین‌کننده‌های طبیعی

میوه‌ها دشمن دیابت نیستند، اما مصرف بی‌رویه یا انتخاب نادرست می‌تواند مشکل‌ساز شود. برخی میوه‌ها قند بالاتری دارند و اگر در حجم زیاد مصرف شوند، باعث افزایش قند خون می‌شوند. خشکبار و میوه خشک نیز به‌دلیل تراکم قند باید محدود مصرف شوند. شیرین‌کننده‌های طبیعی مثل عسل و شیره‌ها اگرچه طبیعی‌اند، اما همچنان قند دارند و نباید آنها را به دلیل طبیعی بودن، بدون محدودیت استفاده کرد. توجه داشته باشید که افراد مبتلا به دیابت، در زمینه میزان استفاده از شیرین کننده های طبیعی نیز باید احتیاط کافی را داشته و با پزشک خود مشورت کنند.

خوراکی‌های شور و محصولات رژیمی گمراه‌کننده

افراد مبتلا به دیابت معمولاً باید به فشار خون هم توجه داشته باشند. خوراکی‌های بسیار شور مانند چیپس و اسنک‌ها می‌توانند این مشکل را تشدید کنند. همچنین محصولات «رژیمی» گاهی حس امنیت کاذب ایجاد می‌کنند و باعث مصرف بیش از حد می‌شوند اما استفاده از همین محصولات رژیمی، به دلیل استفاده از افزودنی ها و نگهدارنده ها در آنها، ممکن است اثر معکوس بر کنترل قند خون و دیابت داشته باشند. مراجعه به اطلاعات و آمار نوشته شده پشت محصولات خوراکی، میتواند تا حد زیادی شما را در مورد حقایق تغذیه‌ای راهنمایی کند.

اگر درباره یک خوراکی تردید داریم؛ چه کار کنیم؟

گاهی غذایی نه کاملاً ممنوع است و نه کاملاً بی‌خطر. در این شرایط، بهترین کار مشاهده واکنش بدن خودتان است. اندازه‌گیری قند خون قبل و بعد از مصرف غذا یا استفاده از ابزارهای پایش می‌تواند به شما نشان دهد آیا این خوراکی برای بدن شما مناسب است یا نه. این روش به تصمیم‌گیری آگاهانه کمک می‌کند، نه حدس و گمان.

نکته مهم: در مواردی که در مورد مصرف مداوم یا زیاد یک نوع خوراکی خاص شک دارید، علاوه بر اندازه گیری قند پس از مصرف، شاید بهتر باشد که با پزشک خود مشورت های لازم را انجام دهید.

جدول جامع خوراکی‌های مضر و جایگزین‌های بهتر

در جدول زیر، میتوانید جایگزین‌های مناسب تری را برای خوراکی های مضر ببینید که میتواند در بهینه نگه داشتن میزان قند خون، به شما کمک کند.

اشتباهات رایج افراد مبتلا به دیابت در انتخاب غذا

برای افرادی که مبتلا به دیابت یا پیش دیابت هستند، انتخاب غذاها و خوراکی ها، به اندازه داروهایی که مصرف میکنند اهمیت دارند. برای مدیریت بهتر این موضوع، موارد زیر را در نظر داشته باشید:

• حذف افراطی خوراکی و بازگشت شدید به آن (مانند حذف ناگهانی نوشابه و استفاده مجدد آن به میزان بیشتر)
• اعتماد کامل به برچسب رژیمی (لازم است که حقایق غذایی در مورد آن خوراکی ها مورد بررسی دقیق تر قرار بگیرد)
• نادیده گرفتن حجم مصرف (مصرف بیش از اندازه مجاز هر خوراکی، شما را میتواند در معرض آسیب‌های جدی قرار دهد)
• بی‌توجهی به واکنش شخصی بدن (اندازه گیری مستمر و منظم قند خون، میتواند واکنش بدن شما را به انواع خوراکی نشان دهد)

جمع‌بندی نهایی

دیابت به معنی محرومیت دائمی نیست؛ به معنی انتخاب آگاهانه‌تر است. شناخت خوراکی‌های مضر برای افراد مبتلا به دیابت و جایگزین‌های بهتر، به شما کمک می‌کند قند خون پایدارتری داشته باشید و کیفیت زندگی‌تان را حفظ کنید.

همچنین، مصرف آگاهانه و به اندازه خوراکی‌هایی که ریسک بالا دارند، نه تنها شما را از خوراکی ها بطور کامل محروم نمیکند، بلکه با اعمال محدودیت‌های منطقی، میتوانید انواع خوراکی ها را استفاده یا جایگزین کنید.