انسولین استنشاقی چیست و چگونه کار میکند؟
انسولین استنشاقی نوعی انسولین سریعالاثر است که به شکل پودر خشک در یک دستگاه استنشاقی مخصوص قرار میگیرد و فرد مبتلا به دیابت آن را از راه دهان استنشاق میکند. کارکرد این شکل از انسولین به شکل جذب از طریق ریه و ورود به خون فرد است و انسولین را بصورت غیرمستقیم به بدن فرد جذب میکند.
✅ نکته مهم پزشکی:
انسولین استنشاقی معمولاً جایگزین انسولین غذایی (Prandial) است، نه انسولین پایه. برای مطالعه بیشتر داروهای مورد استفاده در بهبود کنترل دیابت با دارو، به مقاله کنترل دارو با دیابت مراجعه کنید.
انسولین استنشاقی چه تفاوتی با انسولین تزریقی دارد؟
در مقاله کنترل دیابت با دارو خواندیم که انسولین تزریقی انواع مختلف دارد که عبارتند از:
- سریعالاثر
- کوتاهاثر
- متوسط اثر
- طولانیاثر (Basal)
اما انسولین استنشاقی در اغلب پروتکلها، نقش انسولین سریعالاثر برای کنترل قند پس از صرف وعده های غذایی را دارد.
تفاوت کلیدی از نظر زمان اثر
انسولین استنشاقی معمولاً تفاوتهایی با انسولین های رایج دارد. از جمله این تفاوتها این است که سریعتر شروع به کار کرده و سریعتر هم تمام میشود. این ویژگی میتواند کمک کند قند بعد از صرف غذا بهتر کنترل شود، اما در برخی افراد ممکن است نیاز به تنظیم دوز دقیقتری داشته باشد.
انسولین استنشاقی در کدام یک از انواع دیابت کاربرد دارد؟
در استانداردهای مراقبت از دیابت، فناوریها و انواع انسولین بر اساس نیاز بیمار تنظیم میشوند و پزشک بر اساس شدت بیماری و یا سن و شرایط فرد مبتلا، نوع انسولین و تکنولوژی مناسب را مشخص میکند. اما به طور کلی انسولین استنشاقی میتواند در هر دو نوع اصلی دیابت کاربرد داشته باشد اما شرایطی دارد که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
انسولین استنشاقی در دیابت نوع 1
در دیابت نوع 1 بدن انسولین تولید نمیکند و بیمار به انسولین پایه (Basal) و انسولین غذایی (Prandial) نیاز دارد. انسولین استنشاقی میتواند بهعنوان انسولین غذایی استفاده شود. اما به تنهایی کافی نیست چون فرد مبتلا به دیابت هنوز به انسولین پایه نیاز دارد.
انسولین استنشاقی در دیابت نوع 2
بسیاری از افراد مبتلا به دیابت نوع 2 با رژیم غذایی، ورزش و استفاده از داروهای خوراکی، دیابت را کنترل میکنند. اما اگر قند خون به طور مناسب کنترل نشود، ممکن است فرد، به انسولین نیاز پیدا کند. در دیابت نوع 2، انسولین استنشاقی میتواند برای کسانی مفید باشد که:
- مشکل اصلیشان کنترل قند بالای پس از صرف غذاست.
- یا نیاز به انسولین غذایی پیدا کردهاند.
آیا انسولین استنشاقی میتواند جایگزین انسولین تزریقی شود؟
پاسخ کوتاه این است که تا حدی، اما نه بهطور کامل برای همه افراد مبتلا به دیابت.
چرا “میتواند جایگزین شود”؟
در بعضی افراد مبتلا به دیابت، انسولین استنشاقی میتواند جایگزین انسولین تزریقی غذایی شود، چون:
- نقش کنترل قند بعد از غذا را دارد.
- شروع اثر سریع دارد.
- و یا تعداد دفعات تزریق را کم میکند.
و چرا “نمیتواند جایگزین کامل” باشد؟
به چند دلیل مهم:
- انسولین پایه را جایگزین نمیکند.
افراد مبتلا به دیابت نوع 1 و بسیاری از افراد مبتلا به دیابت نوع 2 به انسولین طولانیاثر نیاز دارند و مکانیزم انسولین استنشاقی نمیتواند اثر بلندمدت داشته باشد. - برای همه از نظر ریوی مناسب نیست.
افراد دارای بیماریهای ریوی یا افرادی که از سیگار استفاده میکنند، گزینههای مناسبی برای دریافت انسولین استنشاقی نیستند. افرادی که سابقه بیماریهای ریوی دارند یا درگیر بیماریهای مزمن تنفسی مانند آسم یا فیبروز ریوی هستند، ممکن است نتوانند از این نوع انسولین استفاده کنند و حتما باید با پزشک متخصص ریه، در این باره مشورت کنند. - تنظیم دوز پیچیدهتر از تصور است.
واحدهای انسولین استنشاقی با واحد های انسولین تزریقی دقیقاً یکسان نیستند و باید به صورت تخصصی تنظیم شوند. حتی در برخی از برندهایی که در بازار وجود داشته و دوزهای از پیش تعیین شده ای دارند، به دقت انسولین تزریقی یا پمپ هوشمند انسولین نیستند. نتیجه کوتاهی که میتوانیم استنتاج کنیم این است که انسولین استنشاقی میتواند «جایگزین بخشی از انسولین تزریقی» شود یعنی همان انسولین های غذایی اما در اغلب موارد جایگزین کامل انسولین های تزریقی نیست.
میزان اثربخشی انسولین استنشاقی چقدر است؟
اثربخشی هر نوع انسولین را معمولاً با معیارهایی مثل کنترل قند بعد از غذا، کاهش HbA1c، کاهش نوسانات قند خون و کاهش تعداد موارد بروز افت قند ارزیابی میکنند و این موضوع بستگی به میزان دوز مصرفی از انسولین استنشاقی دارد که همانطور که گفته شد، تنظیم دقیق دوز، کار ساده ای نیست اما مزایایی هم به همراه دارد.
انسولین استنشاقی چه مزیتی در اثربخشی دارد؟
✅ کنترل سریعتر قند بعد غذا
✅ کاهش جهشهای شدید بعد غذا در برخی افراد
✅ ممکن است تعداد موارد افت قند کمتر باشد (به دلیل پایان اثر سریعتر)
اما در برخی شرایط ممکن است نیاز به تنظیمات دقیقتر دوز انسولین باشد، مانند زمان هایی که وعده غذایی خیلی چرب بوده و روند افزایش قند بعد از غذا کند تر است.
مزایای انسولین استنشاقی
مهمترین مزایای انسولین استنشاقی عبارتند از: ✅ بدون نیاز به تزریق ✅ مناسب برای افراد با ترس از سوزن (Needle phobia) ✅ شروع اثر سریع ✅ کاهش بار ذهنی تزریق در محیط بیرون از خانهجدول 1 — مزایای کلیدی انسولین استنشاقی
| چرا مهم است؟ | مزیت |
| پذیرش درمان را بالا میبرد | حذف تزریق |
| کنترل قند بعد غذا بهتر | اثر سریع |
| در برخی افراد ایمنتر | کاهش تعداد دفعات افت قند |
محدودیتها و عوارض انسولین استنشاقی
انسولین استنشاقی با وجود مزایای نسبی، محدودیتها و عوارض احتمالی مهمی دارد که باید حتما مد نظر داشته باشید:
- مناسب نبودن برای افراد مبتلا به بیماریهای ریوی
- نیاز به انجام تست عملکرد ریه قبل از شروع و حتی در فواصل دوره ای منظم پس از شروع استفاده از انسولین های استنشاقی
- امکان بروز سرفه
- هزینه بالاتر در برخی کشورها
- عدم پوشش انسولین پایه
- سختی استفاده برای کودکان و سنین بالا
- سرفه (شایعترین)
- تحریک گلو و حلق
- تغییرات عملکرد ریه (در برخی افراد، به همین دلیل پایش اهمیت دارد)
- ایجاد حس خارش در گلو و احتمال بروز عوارض
جدول 2 — محدودیتها و عوارض انسولین استنشاقی
| توضیح | موارد حائز اهمیت |
| شایعترین عارضه | سرفه و خارش |
| معمولاً منع مصرف استفاده از انسولین های استنشاقی است. | افراد مبتلا به آسم/COPD |
| برای شروع استفاده و حتی در فواصل دوره ای منظم مهم است. | نیاز به تست ریه |
| معمولاً منع مصرف استفاده از انسولین های استنشاقی است. | برای افرادی که از سیگار استفاده میکنند. |
انسولین استنشاقی به درد چه کسانی میخورد؟ (برای چه کسانی مناسب است؟)
گروههایی که معمولاً بیشتر میتوانند از انسولین استنشاقی استفاده کنند عبارتست از:
- افراد مبتلا به دیابت نوع 1 که میخواهند تعداد دفعات تزریق را کاهش دهند. (در نظر داشته باشید این افراد، هنوز به تزریق انسولین پایه نیاز دارند)
- افراد مبتلا به دیابت نوع 2 که نیاز به تزریق انسولین غذایی پیدا کردهاند.
- کسانی که از تزریق میترسند یا تعداد دفعات تزریق زیاد برایشان دشوار است.
چه کسانی نباید از انسولین استنشاقی استفاده کنند؟
باید توجه داشت که استفاده از انسولین استنشاقی برای همه افراد مناسب نیست. افرادی که معمولاً نباید استفاده کنند عبارتند از:
- افراد مبتلا به آسم
- افراد مبتلا به COPD یا بیماری انسداد ریه
- افراد مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی
- کسانی که سیگار میکشند یا ویپ استفاده میکنند
- کسانی که سرفه مزمن دارند
- افرادی که به هر دلیلی عملکرد ریهشان تضعیف شده است
به همین دلیل، پزشک ممکن است قبل از شروع درمان، تستهایی مثل اسپیرومتری درخواست کند و اقدام به بررسی های اولیه ریه کند تا از سلامت کافی برای استفاده از این انسولین، اطمینان حاصل کند.
مقایسه انسولین استنشاقی با انسولین تزریقی
جدول 3 — مقایسه کامل انسولین استنشاقی و تزریقی
| انسولین استنشاقی | انسولین تزریقی | معیار | |
| استنشاقی | تزریقی | روش مصرف | |
| قند بعد از غذا | کنترل قند در طول روز+کنترل قند بعد از غذا | کاربرد اصلی | |
| خیلی سریع | متنوع بسته به نوع انسولین مصرفی | سرعت شروع اثر | |
| کوتاهتر | متنوع بسته به نوع انسولین مصرفی | مدت اثر | |
| دارد | ندارد | منع مصرف ریوی | |
| دارد | ندارد | نیاز به تست ریه | |
| ممکن است | ندارد | احتمال سرفه | |
| بسیار محدود | معمولاً بیشتر | انعطاف دوزدهی | |
| به عنوان Prandial | ضروری (Basal+ Prandial ) | مناسب برای دیابت نوع 1 | |
| به عنوان Prandial | در موارد مختلف ممکن است، طبق نظر پزشک، تجویز شود. | مناسب برای دیابت نوع 2 |
نکات مهم در شروع درمان با انسولین استنشاقی
اگر پزشک تصمیم بگیرد این گزینه مناسب شماست، باید به موارد زیر توجه کنید:
اقدامات ضروری:
- ارزیابی شرایط ریوی
- آموزش درست استفاده از دستگاه
- پایش قند بعد غذا توسط دستگاه گلوکومتر یا CGM
- توجه به موارد افت قند
- تنظیم دوز دقیق طبق نظر پزشک
در شروع، بهتر است کنترل قند با ابزارهای دقیق انجام شود (مثلاً سنسور یا دستگاه های تست قند خون).
سوالات متداول در خصوص انسولین استنشاقی
انسولین استنشاقی برای چه نوع دیابتی مناسبتر است؟
در اغلب موارد نه؛ معمولاً فقط میتواند جایگزین انسولین غذایی شود، نه انسولین پایه.
آیا انسولین استنشاقی جایگزین کامل انسولین تزریقی میشود؟
خیر. دیابت نوع 1 نیاز به تزریق انسولین پایه هم دارد.
آیا انسولین استنشاقی برای دیابت نوع 1 کافی است؟
خیر، در دیابت نوع ۲ و حتی پیشدیابت نیز میتواند مفید باشد.
آیا انسولین استنشاقی باعث افت قند میشود؟
مثل سایر انسولینها میتواند باعث افت قند شود، اما در بعضی افراد تعداد دفعات افت کمتر است چون سریعتر از بدن دفع میشود.
چرا بیماران مبتلا به آسم یا COPD نباید از آن استفاده کنند؟
انسولین از راه ریه جذب میشود و این بیماریها میتوانند ایمنی و جذب دارو را تحت تاثیر قرار دهند.
آیا برای افراد سیگاری مناسب است؟
خیر، چون ریه و جذب دارو تحت تاثیر سیگار قرار میگیرد.
انسولین استنشاقی برای دیابت نوع 2 بهتر است یا تزریقی؟
برای افراد مبتلا به دیابت نوع 2 بستگی به شرایط مدیریت دیابت دارد. اگر نیاز به انسولین غذایی باشد و فرد منع مصرف داروهای استنشاقی نداشته باشد، میتواند گزینه مناسبی باشد.
