پیشدیابت چیست و چرا اهمیت دارد؟
پیشدیابت وضعیتی متابولیک است که در آن تنظیم قند خون از حالت طبیعی خارج شده، اما هنوز معیارهای تشخیص دیابت نوع ۲ را برآورده نمیکند. این وضعیت نشاندهنده شروع اختلال در پاسخ بدن به انسولین است و اغلب با مقاومت به انسولین همراه است.
اهمیت پیشدیابت به این علت است که خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را بهطور چشمگیری افزایش میدهد، با افزایش ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی_عروقی همراه است و فرصتی طلایی برای پیشگیری فراهم میکند. بنابراین، نادیده گرفتن وضعیت پیشدیابت به معنی از دست دادن فرصت سلامت نگه داشتن بدن است.
تفاوت پیشدیابت و دیابت نوع ۲
| دیابت نوع ۲ | پیشدیابت | ویژگی |
| بالا | بالاتر از نرمال ولی به حد تشخیصی دیابت نرسیده | قند خون |
| محدود | زیاد | امکان برگشت |
| معمولاً خیر | نیاز به دارو | اغلب بله |
| ممکن است واضح باشد | اغلب بدون علامت | علائم |
معیارهای تشخیص پیشدیابت در آزمایش خون
| محدوده پیشدیابت | آزمایش |
| 100–125 mg/dL | قند خون ناشتا (FBS) |
| 5.7–6.4٪ | HbA1c |
| 140–199 mg/dL | تست تحمل گلوکز OGTT – (2 ساعته) |
عدد مرزی چیست و چرا نباید نادیده گرفته شود؟
عدد مرزی به این معناست که بدن هنوز وارد فاز بیماری نشده، اما تعادل متابولیک خود را از دست داده است. بسیاری از افراد با دیدن عدد مرزی تصور میکنند مشکلی وجود ندارد، در حالی که این مرحله بهترین زمان مداخله است. درست در این مرحله است که باید بیشترین اقدام لازم برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 را انجام داد.
برخی از ما فکر میکنیم که چون در یک آزمایش خون، نتایج به اعداد مرزی رسیده اند، خطری برای ما ندارند درحالی که رسیدن به این اعداد، هشدار پیش دیابت بشمار میروند. با مراجعه به پزشک، ممکن است آزمایش خون دیگری از شما گرفته شود تا شواهد لازم و کافی برای تشخیص پیش دیابت، از نمونه آزمایش شما جمع آوری گردد.
عوامل خطر و افراد در معرض پیشدیابت
افرادی که شرایط زیر را دارند، بیشتر در معرض پیشدیابت هستند:
- اضافهوزن یا چاقی شکمی (چاقی در نواحی شکم و پهلو)
- سابقه خانوادگی دیابت
- کمتحرکی و سبک زندگی ایستا
- تغذیه پرقند و پرکربوهیدرات
- فشار خون یا چربی خون بالا
- سابقه ابتلا به دیابت بارداری
علائم پیشدیابت؛ چرا اغلب خاموش است؟
در اغلب موارد، مرحله پیشدیابت بدون علامت است. این خاموشی به دلیل آن است که افزایش قند خون هنوز به حدی نرسیده که علائم دیابت را ایجاد کند. همین موضوع تشخیص زودهنگام را دشوار میکند. دیابت نوع 2 علائمی دارد که در پیش دیابت دیده نمیشود و به همین دلیل، تشخیص آن را سخت میکند اما یکی از راههای موثر در کنترل پیش دیابت، این است که چنانچه فرد سبک زندگی نامناسب یا سابقه بیماری خانوادگی دیابت را دارد، تحت نظر پزشک، اقدام به انجام آزمایشات بالینی و منظم کند تا بتواند روند تغییرات خود را ببیند
نقش مقاومت به انسولین در پیشدیابت
مقاومت به انسولین عامل اصلی در مرحله پیشدیابت است. در این حالت، سلولهای بدن به انسولین پاسخ مناسبی نمیدهند و بدن برای جبران، انسولین بیشتری ترشح میکند. این وضعیت در صورت تداوم میتواند به دیابت نوع دو منجر شود.
آیا پیشدیابت خطرناک است؟
پیشدیابت بهخودیخود یک بیماری حاد نیست، اما خطرناک است زیرا احتمال پیشرفت به دیابت را افزایش میدهد، ریسک بیماری قلبی-عروقی را بالا میبرد و مهمتر از هر چیزی، اغلب نادیده گرفته میشود.
آیا پیشدیابت قابل برگشت است؟
در بسیاری از افراد، بله. کاهش ۵ تا ۷ درصد وزن بدن، افزایش تحرک و اصلاح تغذیه میتواند قند خون را به محدوده طبیعی بازگرداند. همچنین، افزایش تحرک، اصلاح خوراکی ها و وعده های غذایی و تغییر رژیم پرقند به رژیم پر پروتئین، میتواند در بسیاری از افراد، روند ابتلا به دیابت را کند سازد.
البته باید در نظر داشت که رسیدگی هر چه زودتر به شرایط پیش دیابت، میتواند میزان موفقیت در بهبود وضعیت را افزایش دهد.
تغذیه در پیشدیابت؛ پایه پیشگیری
اصلاح تغذیه مهمترین اقدام در پیشدیابت است. افزایش تمرکز بر موارد زیر، میتواند پایه پیشگیری از دیابت باشد:
- کاهش مصرف قندهای افزوده به ویژه قندهای صنعتی و مضاعف در شیرینی های صنعتی، قنادی و یا مصرف بیش از حد شیرین کننده های غیر طبیعی (در مورد شیرین کننده های طبیعی نیز باید مراتب مصرف اندازه را رعایت کرد)
- کاهش مصرف کربوهیدراتهای تصفیهشده و افزایش کربوهیدرات های طبیعی مانند نان و برنج سبوس دار واقعی
- افزایش مصرف فیبر غذایی و گنجاندن فیبر در وعده های غذایی که منجر به کاهش نوسانات قند میشوند
- مصرف همزمان قند و کربوهیدرات ها با پروتئین های طبیعی
میوهها و سبزیجات مفید در پیشدیابت
| مثالها | دلیل مفید بودن | گروه |
| اسفناج، بروکلی، کدو، بادمجان، سبزی های برگ سبز | فیبر بالا | سبزیجات |
| سیب، پرتقال، کیوی، آناناس و میوه های پر فیبرتر | قند کمتر، فیبر بیشتر | میوهها |
نوشیدنیها و اثر آنها بر قند خون
نوشیدنی های رایجی که اغلب ما استفاده میکنیم، میتوانند در تغییر روند پیش دیابت موثر واقع شوند. برخی از آنها در حقیقت نیاز به استفاده به صورت محدود دارند.| توصیه | نوشیدنی |
| بهترین انتخاب | آب |
| مناسب | چای بدون شکر |
| استفاده محدود (مگر در مواقع افت قند خون) | آبمیوه |
| استفاده محدود (مگر در مواقع افت قند خون) | نوشابه |
فعالیت بدنی و پیشدیابت
حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته میتواند حساسیت به انسولین را افزایش داده و خطر دیابت را کاهش دهد. همچنین افزایش تحرک بدنی از آنجا که منجر به کاهش چربی های انباشته در بدن، به ویژه در محدوده شکمی میشوند، میتوانند بصورت مستقیم یا غیر مستقیم بر روند ابتلا به دیابت نوع 2 و یا بازگشت از مسیر پیش دیابت کمک ویژه ای کنند.
باید توجه داشته باشید که تحرکات بدنی هر چند کم ولی منظم میتوانند بر مسیر ابتلا یا بهبود پیش دیابت اثر مثبت داشته باشند. دقت کنید که حفظ نظم در تحرک بدنی، میتواند به ما در مدیریت وضعیت کمک ویژه ای کند.
خواب و استرس؛ عوامل پنهان
کمخوابی و استرس مزمن میتوانند مقاومت به انسولین را تشدید کنند. بهبود خواب و مدیریت استرس بخش مهمی از پیشگیری است.
اگرچه با وضعیت فعلی در دنیای امروزی، مدیریت استرس کاری سخت بشمار میرود، اما برخی از تمرین های خودآگاهی یا ذهن آگاهی میتواند به حفظ آرامش ما کمک کند. همچنین، داشتن خواب کافی و با کیفیت، در بهبود عملکرد متابولیک بدن بسیار موثر است و میتواند در کنترل نوسانات قند و همچنین کارکرد غدد درون ریز، اثر کاملا مثبت داشته باشد.
پایش قند خون و تصمیمگیری آگاهانه
پایش قند خون به افراد کمک میکند واکنش بدن خود به غذا و سبک زندگی را بهتر درک کنند و تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند. امروزه ابزارهای متعددی همچون پایش مداوم قند خون یا دستگاه تست قند خون وجود دارند که میتوانند در اندازه گیری قند نقش بسزایی داشته باشند. از این طریق، کنترل مداوم و مدیریت شده قند میتواند به ما در بررسی واکنش های بدن نسبت به نوسانات قند کمککننده باشد.
اشتباهات رایج در پیشدیابت
در زمینه بررسی وضعیت پیش دیابت، معمولا اشتباهات رایجی وجود دارد که افراد، نادانسته از آن غافل میشوند یا اینکه بیش از حد بر روی آنها تاکید دارند. برخی از این موارد عبارتند از:
- بیاهمیت دانستن عدد مرزی؛ در حالیکه این اعداد، صرفا عدد بشمار نمیروند بلکه نشانه های واضحی از واکنش بدن ما هستند.
- تمرکز فقط بر دارو؛ برخی افراد پیش دیابت ممکن است با استفاده از داروها خود را مجاب به کنترل شرایط پیش دیابت کنند در صورتیکه که این روش، به تنهایی و بدون دخالت دادن مواردی که پیش تر ذکر شد، کافی نیست.
- حذف افراطی غذاها؛ اگرچه برخی غذاها یا میوه ها در پیش دیابت ممکن است کنترل قند را دشوار تر سازند، ولی برخی از آنها میتوانند در صورتیکه به اندازه و آگاهانه استفاده شوند، مفید نیز واقع گردند. مانند استفاده از میوه ها، بویژه میوه های حاوی فیبر.
- نادیده گرفتن تحرک و خواب؛ سبک زندگی جدید، اگرچه مستلزم کاهش ساعت خواب و افزایش سبک زندگی ایستا هستند، اما باید بدانید که سلامتی شما در گرو دو عامل بسیار مهم خواب و تحرک هستند.
جدول جامع راهکارهای پیشگیری
| اثر | اقدام |
| کاهش قند خون | اصلاح تغذیه |
| افزایش حساسیت به انسولین | تحرک منظم |
| پیشگیری از دیابت | کاهش وزن |
| تعادل متابولیک | خواب کافی |
| آگاهی و کنترل | پایش قند |
| بررسی روند ابتلا و مدیریت آن | نظارت پزشک |
| بررسی کاهش ها و افزایش های خارج از محدوده | آزمایش های منظم |
سوالات پرتکرار درباره متفورمین (FAQ)
آیا پیشدیابت همان دیابت است؟
خیر، پیشدیابت مرحله قبل از دیابت است و در بسیاری از موارد قابل پیشگیری و تا حد زیادی قابل بازگشت است.
پیشدیابت تا چه مدت میتواند ادامه داشته باشد؟
برخی افراد سالها در این وضعیت باقی میمانند، اما بدون اصلاح سبک زندگی ممکن است به دیابت منجر شود.
آیا پیشدیابت نیاز به دارو دارد؟
در اغلب موارد خیر؛ اصلاح سبک زندگی اولین و مؤثرترین اقدام است.
آیا همه افراد مبتلا به پیشدیابت، دیابت میگیرند؟
خیر، با اقدام بهموقع، بسیاری از افراد هرگز وارد مرحله دیابت نمیشوند.
منابع
World Health Organization (WHO)
https://www.who.int
American Diabetes Association (ADA)
https://diabetes.org
Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
https://www.cdc.gov/diabetes
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK)
https://www.niddk.nih.gov
Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org
Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://www.hsph.harvard.edu
BMJ – Lifestyle interventions in type 2 diabetes
https://www.bmj.com
PubMed / NCBI
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
UpToDate – Prediabetes management
https://www.uptodate.com
